ΕDU 680 - Ψυχοπαθολογία Παιδιών και Εφήβων
MEd Ειδική Αγωγή και Νέες Τεχνολογίες - Εξ αποστάσεως
Υποχρεωτικό Μάθημα
ΕDU 680 - Ψυχοπαθολογία Παιδιών και Εφήβων
Κωδικός Μονάδας Μαθήματος: ΕDU 680
Τύπος μονάδας: Υποχρεωτικό
Επίπεδο Μονάδας Μαθήματος: Μεταπτυχιακό
Έτος σπουδών:
Εξάμηνο: 2ο Εξάμηνο
Αριθμός μονάδων ECTS: 10
Μέθοδος Φοίτησης
Εξ Αποστάσεως
Προαπαιτούμενα
Κανένα
Στόχοι του μαθήματος
Το μάθημα αυτό παρέχει μια εις βάθος διερεύνηση των γενετικών, νευροαναπτυξιακών, και των βιολογικών θεμελίων της ψυχοπαθολογίας και της αποκλίνουσας συμπεριφοράς στα παιδιά και τους εφήβους, όπως ορίζονται από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA, 2022) και στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5-TR). Οι φοιτητές θα αναπτύξουν βασικές δεξιότητες για τη διεξαγωγή συζητήσεων με γονείς/κηδεμόνες και παιδιατρικούς πληθυσμούς και για την κατανόηση των εργαλείων ψυχοδιαγνωστικής και αξιολογήσεων. Το μάθημα δίνει έμφαση στη κατανόηση των θεραπευτικών σχεδίων και συστημικών ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων προσαρμοσμένων στα παιδιά και τους εφήβους.
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Συγκεκριμένα, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος θα έχουν αποκτήσει βασικές και επαρκείς γνώσεις σχετικά με:
- τους βιολογικούς, γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ψυχοπαθολογίας σε παιδιά και εφήβους, με έμφαση στις νευροαναπτυξιακές διαταραχές και τις καταστάσεις ψυχικής υγείας, όπως ορίζονται από το DSM-5-TR.
- Την αξιολόγηση και κατανόηση των ψυχικών παθήσεων σε παιδιατρικούς πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένης της κατανόησης του πως λειτουργούν τα εργαλεία ψυχοδιαγνωστικής και της διεξαγωγής ολοκληρωμένων παρατηρήσεων.
- την ανάπτυξη παρεμβάσεων, όπως ψυχοεκπαίδευση, ημερήσια σχέδια και εκπαίδευση γονέων, για τη διαχείριση κοινών διαταραχών ψυχικής υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία, όπως ΔΕΠΥ, άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές της διάθεσης.
- Την ενσωμάτωση μη κλινικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων στρατηγικών που βασίζονται στο σχολείο, οικογενειακής θεραπείας, ψυχοεκπαίδευσης και κοινοτικών στηρίξεων, για τη δημιουργία ολοκληρωμένων θεραπευτικών σχεδίων που αφορούν τόσο την ακαδημαϊκή όσο και την κοινωνική λειτουργία των νεαρών ασθενών.
- Την κριτική αξιολόγηση σχετικά με την επίδραση των παραγόντων κινδύνου, όπως το τραύμα, το χρόνιο στρες και οι δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, στην εμφάνιση και την εξέλιξη των διαταραχών της ψυχικής υγείας και να αναπτύσσουν στρατηγικές πρόληψης που βασίζονται στη δημιουργία ανθεκτικότητας και προστατευτικών παραγόντων.
- Την εφαρμογή των δεοντολογικών αρχών και την πολιτισμική ευαισθησία, διασφαλίζοντας ότι όλες οι παρεμβάσεις είναι αναπτυξιακά κατάλληλες, πολιτισμικά ενήμερες και ευθυγραμμισμένες με τα σύγχρονα πρότυπα ψυχικής υγείας.
Περιεχόμενο Μαθήματος
ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ- ΕΝΟΤΗΤΕΣ:
1. Εισαγωγή στην Αναπτυξιακή Ψυχοπαθολογία
Την παρούσα εβδομάδα, παρουσιάζονται οι θεμελιώδεις αρχές της αναπτυξιακής ψυχοπαθολογίας, εστιάζοντας στην αλληλεπίδραση μεταξύ βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που συμβάλλουν στα αποτελέσματα της ψυχικής υγείας των παιδιών και των εφήβων. Θα διερευνηθούν οι εξελικτικές προοπτικές της ψυχοπαθολογίας και θα εξεταστεί το πώς οι σύγχρονες προκλήσεις, όπως το αυξημένο στρες και το τραύμα, επηρεάζουν την ανάπτυξη διαταραχών ψυχικής υγείας. Αυτή η εβδομάδα παρέχει στέρεες βάσεις για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι αναπτυξιακές τροχιές και οι συγκυριακοί παράγοντες διαμορφώνουν ψυχοπαθολογικές εκβάσεις.
2. Αρχές ταξινόμησης, αξιολόγησης και παρέμβασης
Η παρούσα εβδομάδα εστιάζει στις αρχές της ταξινόμησης, της αξιολόγησης και της παρέμβασης για τις διαταραχές της ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους. Παρουσιάζεται το Πλαίσιο του Κλινικού Επιστήμονα, το οποίο δίνει έμφαση στις τεκμηριωμένες προσεγγίσεις στην ψυχολογική αξιολόγηση. Η εβδομάδα καλύπτει τα βασικά στοιχεία του διαγνωστικού συστήματος DSM-5, τις τεχνικές ψυχολογικής αξιολόγησης και τις εξετάσεις ψυχικής κατάστασης, ενώ διερευνά δεοντολογικά ζητήματα και προκλήσεις στη διάγνωση. Οι φοιτητές θα μάθουν πώς να διεξάγουν παρατηρήσεις και αξιολογήσεις και να χρησιμοποιούν τις δοκιμασίες ψυχικής εξέτασης ως βάση για τον σχεδιασμό της θεραπείας.
3. Ρύθμιση των συναισθημάτων και διαταραχές της προσκόλλησης
Αυτή την εβδομάδα, εξερευνάται η θεωρία της προσκόλλησης και ο ρόλος της στη συναισθηματική ρύθμιση, εστιάζοντας στις αναπτυξιακές διαδρομές της προσκόλλησης από τη βρεφική ηλικία έως την εφηβεία. Θα εξεταστεί πώς τα διαφορετικά στυλ προσκόλλησης (ασφαλές, αποφευκτικό, αμφίθυμο, αποδιοργανωμένο) επηρεάζουν την ψυχική υγεία και συμβάλλουν σε διαταραχές της προσκόλλησης, όπως η Αντιδραστική Διαταραχή Προσκόλλησης (RAD). Θα συζητηθεί επίσης η σχέση μεταξύ παιδικής ιδιοσυγκρασίας, πρώιμων εμπειριών προσκόλλησης και ανάπτυξης διαταραχών συμπεριφοράς, αντιπολιτευτικής προκλητικής διαταραχής (ODD) και αντικοινωνικής συμπεριφοράς.
4. Διαταραχές άγχους και ψυχαναγκασμού σε παιδιά και εφήβους
Η εβδομάδα αυτή εστιάζει στις αγχώδεις και ψυχαναγκαστικές διαταραχές, διερευνώντας τα βασικά συμπτώματα και τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται σε νεότερους πληθυσμούς. Καλύπτονται οι αρχές των ψυχοφαρμακολογικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένων των θεραπευτικών επιλογών για το άγχος, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ) και τις σχετικές με στρες διαταραχές. Επιπλέον, εξετάζεται ο αντίκτυπος του τραύματος και της κακοποίησης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και πώς η πρώιμη έκθεση στο στρες μπορεί να επηρεάσει νευροβιολογικά την ανάπτυξη.
5. Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ)
Η παρούσα εβδομάδα επικεντρώνεται στα βασικά χαρακτηριστικά της ΔΑΦ, τις ιστορικές προοπτικές και τις διαγνωστικές τάσεις. Θα παρουσιαστεί η μετάβαση από επιμέρους καταστάσεις, όπως το σύνδρομο Asperger, στο ευρύτερο φάσμα του DSM-5. Θα αναλυθούν τα πρώιμα σημάδια, οι τρέχουσες θεραπευτικές προσεγγίσεις και η σημασία της έγκαιρης παρέμβασης.
6. Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)
Θα αναλυθεί η εκδήλωση της ΔΕΠΥ σε παιδιά και εφήβους, τα διαγνωστικά κριτήρια, οι συννοσηρότητες και οι διαθέσιμες φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές θεραπείες. Επιπλέον, θα συζητηθούν στρατηγικές υποστήριξης σε σχολικά πλαίσια.
7. Διαταραχές της διάθεσης σε παιδιά και εφήβους
Η εβδομάδα αυτή εστιάζει στην παιδική κατάθλιψη, τη διπολική διαταραχή και τη δυσλειτουργία της διάθεσης. Θα εξεταστούν οι ψυχολογικές και φαρμακευτικές παρεμβάσεις, καθώς και η πρόληψη του αυτοτραυματισμού και της αυτοκτονίας.
8. Διαταραχές σχετιζόμενες με ουσίες
Ανάλυση των επιπτώσεων της πρώιμης χρήσης ουσιών στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και των διαγνωστικών διαφορών μεταξύ πρωτογενούς ψυχοπαθολογίας και διαταραχών που προκαλούνται από ουσίες. Παρουσίαση προσεγγίσεων πρόληψης και θεραπείας.
9. Ψυχωτικές Διαταραχές και Σχιζοφρένεια
Εστίαση στη σπάνια αλλά σοβαρή εμφάνιση ψυχωτικών διαταραχών στην παιδική ηλικία. Ανάλυση των γνωστικών δυσλειτουργιών και της ανάγκης για έγκαιρη παρέμβαση, καθώς και του ρόλου των σχολικών επαγγελματιών.
10. Διατροφικές Διαταραχές στους Εφήβους
Περιγραφή της νευρικής ανορεξίας, της βουλιμίας και της αδηφαγίας. Εξέταση θεραπευτικών στρατηγικών και των μακροπρόθεσμων συνεπειών τους.
11. Διαταραχές σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου
Ανάλυση της δυσφορίας φύλου και των σχετικών ψυχοκοινωνικών προκλήσεων. Παρουσίαση θεραπευτικών παρεμβάσεων για τη στήριξη νέων με θέματα φύλου και σεξουαλικότητας.
12. Κλινικές και μη κλινικές παρεμβάσεις
Ανάλυση ενός φάσματος παρεμβάσεων, από την ψυχοφαρμακολογία έως τη σχολική και οικογενειακή θεραπεία. Τονίζεται ο ρόλος της εκπαίδευσης γονέων και της συνεργασίας με τους εκπαιδευτικούς για την ενίσχυση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων.
Αξιολόγηση - Απαιτήσεις του μαθήματος
Εβδομαδιαίες διαδραστικές δραστηριότητες (20% συνολικά):Σε εβδομαδιαία βάση, οι φοιτητές θα έχουν την ευκαιρία να αλληλεπιδρούν με τον καθηγητή, άλλους φοιτητές ή/και άλλους σχετικούς φορείς για την ολοκλήρωση ορισμένων δραστηριοτήτων. Οι δραστηριότητες αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του μαθήματος και βοηθούν τον φοιτητή να
κατανοήσει και να αφομοιώσει την ύλη της κάθε εβδομάδας. Ο καθηγητής θα επιλέξει πριν από την έναρξη του μαθήματος 10 διαδραστικές δραστηριότητες που θα προσμετρηθούν στον τελικό βαθμό του μαθήματος, η κάθε μία με 2% του βαθμού. Οι υπόλοιπες διαδραστικές δραστηριότητες θα είναι διαθέσιμες στους μαθητές για να τις ολοκληρώσουν (αλλά δεν θα
συνεισφέρουν στον τελικό βαθμό τους), για να διευκολύνουν την αυτοαξιολόγηση και να βοηθήσουν την εις βάθος μάθηση.
Ατομική ή/και συνεργατική εργασία (30%): Ο διδάσκων θα αναθέσει στους φοιτητές ατομική ή/και συνεργατική εργασία και θα αξιολογηθεί σύμφωνα με
με τη ρουμπρίκα της εργασίας.
Τελική εξέταση (50%): Η τελική εξέταση θα αξιολογήσει την κατανόηση των μαθησιακών στόχων που έχουν τεθεί για το μάθημα και την ικανότητά του φοιτητών να εφαρμόζουν τις γνώσεις τους σε πραγματικά σενάρια στον τομέα της Ειδικής Αγωγής και των Νέων Τεχνολογιών.
Υλικό Μαθήματος
- Buss, D. M. (2015). Εξελικτική ψυχολογία: (5η έκδ.): Η νέα επιστήμη του νου. Pearson.
- Datta, N., Matheson, B.E., Citron, K., Van Wye, E.M. and Lock, J.D. (2023). Επικαιροποίηση της τεκμηρίωσης σχετικά με τις ψυχοκοινωνικές θεραπείες για τις διατροφικές διαταραχές σε παιδιά και εφήβους.Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 52(2), σσ. 159-170.
- Diamond, L.M. (2020). Ρευστότητα φύλου και μη δυαδικές ταυτότητες φύλου μεταξύ παιδιών και
έφηβοι.Child Development Perspectives, 14(2), σ. 110-115. - Kjeldbjerg, M.L. και Clausen, L. (2023). Επιπολασμός της διαταραχής της αδηφαγίας μεταξύ των παιδιών
και εφήβους: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση.European Child &
Έφηβος. - Youngstrom, E. A., Choukas-Bradley, S., Calhoun, C. D., & Jensen-Doss, A. (2015). Κλινικός οδηγός για την τεκμηριωμένη προσέγγιση της αξιολόγησης στη διάγνωση και τη θεραπεία. Cognitive
and Behavioral Practice, 22(1), 20-35.
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
- Περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής
- Ελβετική Εφημερίδα της Ψυχολογίας
- The Journal of Neuroscience
- Η ψυχολογική επιστήμη για το δημόσιο συμφέρον
- Περιοδικό Γνωστικής Ψυχολογίας
- Περιοδικό Συναισθηματικών Διαταραχών
English (UK) 
Ελληνικά