Πώς μπορούν τα ευρήματα της γνωστικής νευροεπιστήμης να συμβάλουν στην ανάπτυξη αποτελεσματικών παρεμβάσεων εκπαίδευσης και αποκατάστασης με χρήση εικονικής πραγματικότητας;
Η συγκεκριμένη ερώτηση συνέδεσε το PERiFORM με το 40ό Ετήσιο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ψυχολογίας της Υγείας (EHPS 2026), το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Πάφο της Κύπρου, από την 1η έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2026. Με θέμα Ψηφιακές καινοτομίες στον τομέα της υγείας: Αξιοποίηση της δύναμης της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, στο συνέδριο εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο οι αναδυόμενες τεχνολογίες μπορούν να σχεδιαστούν, να αξιολογηθούν και να μετατραπούν σε ουσιαστικές εφαρμογές στον τομέα της υγείας.
Δρ Χριστοδούλα Γαβριήλ, επικεφαλής ερευνήτρια του προγράμματος PERiFORM – Πιέζοντας τα όρια: ως εργαλείο για τη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης στο πλαίσιο του έργου, εκπροσώπησε το Πανεπιστήμιο Λεμεσού και παρουσίασε την αφίσα Επαναχαρτογράφηση του περιπροσωπικού χώρου μέσω εκπαίδευσης στη χρήση εργαλείων και στην κίνηση σε περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας. Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο της συνεδρίας αφισών με θέμα “Παράγοντες κινδύνου και συνέπειες στην ψυχική υγεία”.
Το PERiFORM χρησιμοποιεί την εμβυθιστική εικονική πραγματικότητα για να διερευνήσει την πλαστικότητα του περιπροσωπικού χώρου, δηλαδή του χώρου που περιβάλλει άμεσα το σώμα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο διάφορες μορφές προπόνησης μπορούν να τροποποιήσουν τις χωρικές αναπαραστάσεις που έχουν ως επίκεντρο το σώμα. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να προσφέρει μια επιστημονική βάση για τον σχεδιασμό μελλοντικών παρεμβάσεων προπόνησης και αποκατάστασης που βασίζονται στην εικονική πραγματικότητα.
Η μελέτη που παρουσιάστηκε στο EHPS συνέκρινε τρεις τύπους εκπαίδευσης που πραγματοποιήθηκαν σε περιβάλλον εμβυθιστικής εικονικής πραγματικότητας. Τα ευρήματά της έδειξαν ότι η σκόπιμη έλξη με ένα εικονικό εργαλείο επέκτεινε αξιόπιστα τον περιπροσωπικό χώρο των συμμετεχόντων, ενώ η κίνηση του κορμού και ολόκληρου του σώματος από μόνη της δεν παρήγαγε εξίσου αξιόπιστες αλλαγές. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η φύση και ο στόχος μιας δράσης έχουν σημασία κατά τον σχεδιασμό δραστηριοτήτων που αποσκοπούν στην τροποποίηση των χωρικών αναπαραστάσεων με επίκεντρο το σώμα.
Η παρουσίαση αυτής της εργασίας στην κοινότητα της ψυχολογίας της υγείας έδωσε την ευκαιρία να διερευνηθούν οι εφαρμογές της. Οι συζητήσεις γύρω από την αφίσα επικεντρώθηκαν στο πώς οι γνώσεις σχετικά με την αντίληψη, τη δράση και τον σωματικό χώρο θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια δομημένη εκπαίδευση με χρήση εικονικής πραγματικότητας. Επίσης, εξετάστηκαν παράγοντες που είναι κεντρικής σημασίας για τις εφαρμογές αποκατάστασης, όπως η συμμετοχή του χρήστη, η τήρηση του προγράμματος, η συνάφεια των ασκήσεων, η προσβασιμότητα και η μεταφορά των αποτελεσμάτων της εκπαίδευσης στην καθημερινή λειτουργία.
Τα θέματα αυτά αντανακλάστηκαν σε όλο το επιστημονικό πρόγραμμα. Οι παρουσιάσεις σχετικά με την ανάπτυξη και την αξιολόγηση ψηφιακών παρεμβάσεων ανέδειξαν τα διάφορα στάδια που απαιτούνται για τη μετατροπή μιας υποσχόμενης τεχνολογίας σε μια χρήσιμη εφαρμογή στον τομέα της υγείας. Πέρα από την απόδειξη της αποτελεσματικότητας, οι ερευνητές πρέπει να κατανοήσουν εάν οι χρήστες μπορούν να συμμετέχουν σε μια παρέμβαση με συνέπεια και εάν τα αποτελέσματα διατηρούνται και μετά την άμεση περίοδο εκπαίδευσης.
Οι συνεδρίες σχετικά με τις προσαρμοστικές παρεμβάσεις «just-in-time» προσέφεραν ιδιαίτερα χρήσιμες προοπτικές όσον αφορά την εξατομίκευση. Οι προσεγγίσεις αυτές αξιοποιούν πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά, τις ανάγκες ή τις συνθήκες ενός ατόμου, προκειμένου να παρέχουν υποστήριξη την κατάλληλη στιγμή. Παρόμοιες αρχές θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για μελλοντικά εκπαιδευτικά προγράμματα εικονικής πραγματικότητας, στα οποία το περιεχόμενο, ο βαθμός δυσκολίας ή η συχνότητα θα προσαρμόζονται ανάλογα με την απόδοση και την πρόοδο του χρήστη.
Οι έρευνες που εξέτασαν τις παρεμβάσεις σωματικής δραστηριότητας και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους στο περπάτημα παρείχαν επίσης πληροφορίες σχετικές με την αποκατάσταση. Οι παρουσιάσεις αυτές υπογράμμισαν τη σημασία της αξιολόγησης του κατά πόσον οι βελτιώσεις διατηρούνται με την πάροδο του χρόνου και μεταφράζονται σε λειτουργικά αποτελέσματα. Αυτή η προοπτική είναι πολύτιμη όταν εξετάζουμε πώς οι αλλαγές που παρατηρούνται μέσω της προπόνησης με εικονική πραγματικότητα (VR) θα μπορούσαν τελικά να υποστηρίξουν την απόδοση ή τις καθημερινές κινήσεις.
Η εμπειρία της αλληλεπίδρασης με τα ψηφιακά συστήματα αποτέλεσε ένα ακόμη σημαντικό θέμα συζήτησης. Η παρουσίαση Πες μου γιατί: Πώς οι προειδοποιήσεις σχετικά με τη χρήση των smartphone επηρεάζουν τα αποτελέσματα στην ευημερία κατά τις αλληλεπιδράσεις στην εικονική πραγματικότητα έδειξαν πώς οι πληροφορίες και το πλαίσιο μπορούν να επηρεάσουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων στις εικονικές εμπειρίες. Άλλες παρουσιάσεις εξέτασαν την πορεία από την πρόθεση χρήσης ενός ψηφιακού εργαλείου έως την υιοθέτησή του και, τελικά, την επίτευξη οφέλους για την υγεία. Αυτές οι εισηγήσεις ενίσχυσαν τη σημασία του σχεδιασμού παρεμβάσεων εμβυθιστικής εμπειρίας με βάση τις ανάγκες και τις εμπειρίες των χρηστών.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσεγγίστηκε από μια παρόμοια ανθρωποκεντρική οπτική γωνία. Η παρουσίαση Πώς ο τρόπος επικοινωνίας της τεχνητής νοημοσύνης και η σοβαρότητα της ασθένειας επηρεάζουν την εμπιστοσύνη των ασθενών και την προθυμία τους να τη χρησιμοποιήσουν έδειξε πώς η επικοινωνία μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη και την αποδοχή ενός ψηφιακού συστήματος. Αυτή η γενικότερη αρχή ισχύει και για τις εμβυθιστικές παρεμβάσεις: ο σκοπός, ο τρόπος λειτουργίας και τα αναμενόμενα οφέλη τους πρέπει να επικοινωνούνται με σαφήνεια, προκειμένου να καταστούν ουσιαστικά στοιχεία της εκπαίδευσης ή της αποκατάστασης.
Μέσα από τις επιστημονικές συνεδρίες και τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της παρουσίασης των αφισών, το EHPS 2026 προσέφερε ένα πολύτιμο πλαίσιο για να εξεταστεί πώς τα πειραματικά ευρήματα του PERiFORM θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μελλοντικές εφαρμογές στον τομέα της υγείας. Αυτό έδωσε τη δυνατότητα στον Δρ. Gavriel να παρουσιάσει το έργο σε ερευνητές που ασχολούνται με τις ψηφιακές παρεμβάσεις, την αλλαγή συμπεριφοράς, τη σωματική δραστηριότητα και την αποκατάσταση, καθώς και να συγκεντρώσει απόψεις σχετικά με τους μεθοδολογικούς και ανθρώπινους παράγοντες που υποστηρίζουν την αποτελεσματική μεταφορά των ευρημάτων στην πράξη.
Η συμμετοχή στο EHPS 2026 τοποθέτησε το PERiFORM στο σταυροδρόμι της γνωστικής νευροεπιστήμης, της τεχνολογίας εμβυθιστικής εμπειρίας και της ψηφιακής υγείας. Προσδιορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η σκόπιμη δράση στην εικονική πραγματικότητα (VR) μπορεί να τροποποιήσει τις χωρικές αναπαραστάσεις που επικεντρώνονται στο σώμα, το έργο παρέχει γνώσεις που θα καθοδηγήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη εξατομικευμένων προσεγγίσεων προπόνησης και αποκατάστασης.
Η Χριστοδούλα Γαβριήλ, η Ειρήνη Πετρίτσο, ο Αλί Νατζμ, ο Σάββας Αβραάμ, ο Μάριος Αβρααμίδης και η Κυριακή Μικελίδου συνέταξαν την αφίσα και εκπροσωπούν το Πανεπιστήμιο της Λεμεσού, το Κέντρο Επιστημών του Νου και του Εγκεφάλου του Πανεπιστημίου του Τρέντο και το Κέντρο Αριστείας CYENS.
Το έργο PERiFORM υλοποιείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του Προγράμματος Πολιτικής Συνοχής “THALIA 2021–2027”, μέσω του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας της Κύπρου [Αρ. έργου POST-DOC/0524/0011].
Το έργο υλοποιείται από την ΕΕ στο πλαίσιο του προγράμματος της Πολιτικής Συνοχής “THALIA 2021-2027” [Αρ. έργου: POST-DOC/0524/0011] μέσω του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας. Το περιεχόμενο αντανακλά αποκλειστικά τις απόψεις του/των συγγραφέα/συγγραφέων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Διαχειριστική Αρχή του προγράμματος THALIA 2021–2027 δεν φέρουν καμία ευθύνη για οποιαδήποτε χρήση των πληροφοριών που περιέχονται στο παρόν.
English (UK) 
Ελληνικά 
