Η ψυχική υγεία αλλιώς

Περίπου είκοσι χρόνια πριν, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), δημοσιεύει την παγκόσμια έκθεση υγείας που θεωρείται ορόσημο για την τότε εποχή, αφού πραγματεύεται ανοιχτά το πεδίο της ψυχικής υγείας. Ο κάθε ένας από εμάς θα παραδεχόταν ότι έκτοτε, θεσπίστηκαν πολιτικές, εφαρμόστηκαν σχέδια, δημιουργήθηκαν παρεμβάσεις και σαφώς βοηθήθηκαν άνθρωποι μέσα από τις έρευνες και τις νέες θεραπείες. Ωστόσο, διαπιστώνεται το εξής παράδοξο: Ενώ οι δράσεις, η ενημέρωση και η έρευνα σχετικά με την ψυχική υγεία έχουν αυξηθεί πάρα πολύ την τελευταία 20ετία, οι πιο πρόσφατες εκθέσεις υγείας και αναλύσεις τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από τον ΠΟΥ σχετικά με τα επίπεδα ψυχικής υγείας, μας δείχνουν ότι η πρόοδος αυτή δεν ανταποκρίνεται στην προσπάθεια που κάνουμε στο να κατανοήσουμε και να βελτιώσουμε τη ψυχική μας υγεία. Μάλιστα φάνηκε ότι το πως προσεγγίζουν οι άνθρωποι τη ψυχική υγεία σήμερα δεν διαφέρει πολύ από την προσέγγιση που υπήρχε δεκαετίες πριν Και αν ετοιμάζεσαι να με ρωτήσεις γιατί συμβαίνει αυτό, θα σου πω τι μας λένε τα γεγονότα.

Η πραγματικότητα μας λέει ότι περιμένουμε να δούμε με τα ίδια μας τα μάτια κάποιο μεγάλο και εμφανές πρόβλημα για να πιστέψουμε ότι ίσως να πρέπει να κάνουμε κάτι με την ψυχική μας υγεία. Αμφιβάλλουμε για τη δύναμη και τη σημαντικότητα της ηρεμίας στη ζωή μας, είμαστε συνδαιτυμόνες με τους φόβους και τις λύπες μας, δεν γνωρίζουμε τι πραγματικά σημαίνει άγχος και αρνούμαστε να δώσουμε τον παραμικρό χρόνο ώστε να κατανοήσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Πολλές φορές δεν μας απασχολεί και τόσο με ποιους σχετιζόμαστε, αποφεύγουμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας αν κατάφερε να νιώσει κάτι μέσα στην ημέρα του και δυσκολευόμαστε να βρούμε ποια είναι χαρά για εμάς. Με άλλα λόγια, δημιουργούμε πολιτικές, θεραπείες και παρεμβάσεις για κάτι που ως ένα βαθμό δεν πιστεύουμε ότι έχει και ιδιαίτερη δύναμη ή σημασία στη ζωή μας.

Και αφού ένα από τα ενδιαφέροντά μου είναι να καταρρίπτω τους μύθους και τα στερεότυπα, θα σου πω ότι η ψυχική υγεία δεν δημιουργείται σε μια ημέρα, οι ψυχικές παθήσεις ποτέ δεν θεραπεύτηκαν με ένα χάπι (αλλά ούτε και με πολλά χάπια), θα σου πω ότι μία ψυχική πάθηση μπορεί να σιγοβράζει για χρόνια χωρίς να το καταλάβεις, ότι η άρνηση βοήθειας κοστίζει πολύ περισσότερο σε λεφτά και σε χρόνο από τη λήψη βοήθειας, ότι η ψυχική σου υγεία όπως και η φυσική σου υγεία άρχισαν να δημιουργούνται πολύ πριν γεννηθείς και ότι ο τρόπος που σκέφτεσαι, αντιλαμβάνεσαι και ερμηνεύεις την πραγματικότητα έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση πάνω στην υγεία σου απ’ όσο νομίζεις.

Θα ήθελα να σε παροτρύνω, λοιπόν, να μην απομονώνεσαι όταν τα πράγματα φαίνονται μάταια αλλά να ψάχνεις τους ανθρώπους σου, να κοιτάς τον άλλον στα μάτια όταν του μιλάς αφού οι έρευνες μας επιβεβαιώνουν ότι καμία σύνδεση δεν μπορεί να προκύψει χωρίς βλεμματική επαφή, να προσφέρεις όταν μπορείς και να όταν τα πράγματα δυσκολεύουν να μιλάς με λέξεις. Για τη φετινή παγκόσμια ημέρα ψυχικής υγείας σου προτείνω να δείξουμε λιγότερη καχυποψία σε αυτό τον όρο. Σήμερα, σου προτείνω να δούμε την ψυχική υγεία αλλιώς. Διότι αυτό που φαίνεται υγιές στα μάτια μας, δεν σημαίνει ότι είναι υγιές γι’ αυτόν που το βιώνει. Και αυτό που μας φαίνεται δυσβάσταχτο και το θεωρούμε ανίατο, μπορεί τελικά να βρει ίαση με τρόπους που δεν τους σκεφτήκαμε ποτέ.

Δρ Μαρκέλλα Γρηγορίου

Λέκτορας Κλινικής Ψυχολογίας του Πανεπιστήμιου Λεμεσού (UoL)