Ο Αριστοτέλης στο έργο του Ἠθικὰ Νικομάχεια (Δ, 1120a) αναφέρει «τῆς γὰρ ἀρετῆς μᾶλλον τὸ εὖ ποιεῖν ἢ τὸ εὖ πάσχειν, καὶ τὰ καλὰ πράττειν μᾶλλον ἢ τὰ αἰσχρὰ μὴ πράττειν» (δηλαδή “…απόδειξη αρετής είναι, πράγματι, πιο πολύ το να κάνει κανείς το καλό παρά το να το δέχεται, και πιο πολύ το να κάνει ωραίες πράξεις παρά το να μην κάνει άσχημες πράξεις·…”), τονίζοντας την σπουδαιότητα του να βοηθάς χωρίς αντάλλαγμα και να πράττεις το καλό παρά να μένεις στην απραξία. Η αλληλεγγύη, η ανιδιοτελής προσφορά στον άνθρωπο, στην κοινωνία, και στο περιβάλλον αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του εθελοντισμού. Όσοι έχουν συνεισφέρει εθελοντικά, εύκολα θα συμφωνήσουν με την άποψη του Αριστοτέλη καθώς από την εμπειρία τους αναγνωρίζουν ότι οποιαδήποτε βοήθεια πάντα κάτι έχει να προσφέρει στον εκάστοτε εθελοντή.
Η 5η Δεκεμβρίου είναι μια μέρα αφιερωμένη στον εθελοντισμό. Μια ημέρα αναγνώρισης για όσους αγαπούν να προσφέρουν. Ας αδράξουμε την ευκαιρία να αναλογιστούμε τον αντίκτυπό του στην κοινωνική αλλά και στην ψυχοσωματική ευημερία.
Ο εθελοντισμός προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα να νιώθουν ότι έχουν αξία. Ενισχύει την κοινωνική ένταξη μέσω της αυξημένης κοινοτικής συμμετοχής και της συναισθηματικής υποστήριξης, καλλιεργώντας το αίσθημα του ανήκειν και του σκοπού που σχετίζονται με υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή. Αυτή η αλυσιδωτή σχέση οδηγεί στη γενικότερη ευημερία των ατόμων που συμμετέχουν σε εθελοντικές δράσεις, ιδιαίτερα των ατόμων μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας. Συγκεκριμένα για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, ο εθελοντισμός συχνά αποτελεί μια σημαντική δραστηριότητα μετά τη συνταξιοδότηση, περιορίζοντας τα αισθήματα μοναξιάς και ενισχύοντας την κοινωνική τους ευημερία. Παράλληλα, οι εθελοντές τείνουν να αναπτύσσουν ισχυρότερες κοινωνικές δεξιότητες.
Πέραν όμως της κοινωνικής του διάστασης, υπάρχει και η ψυχοσωματική η οποία αν και έχει τεκμηριωθεί εμπειρικώς, δεν αναδεικνύεται αρκετά σε συζητήσεις και προωθήσεις εθελοντικών δράσεων. Εμπειρικές μελέτες καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητά του εθελοντισμού στη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και μοναξιάς, ακόμη και των κινδύνων που σχετίζονται με γνωστική έκπτωση, συμπεριλαμβανομένης της εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ μακροπρόθεσμα. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας φαίνεται να αποκομίζουν μεγαλύτερα οφέλη στην υγεία τους από τον εθελοντισμό, τα οποία πηγάζουν κυρίως από αισθήματα αλτρουισμού και αυτοπραγμάτωσης. Σε γενικά πλαίσια, ο εθελοντισμός έχει συνδεθεί με μειωμένη θνησιμότητα και βελτιωμένη σωματική λειτουργικότητα με συνεπείς ενδείξεις για καλύτερη υποκειμενική υγεία, ποιότητα ζωής, ψυχολογική ευημερία, αίσθημα υπερηφάνειας και ενδυνάμωσης, αυξημένα κίνητρα, αυτο-αποτελεσματικότητα, και θετικό συναίσθημα.
Παράγοντες όπως η συμμετοχή σε δραστηριότητες σε οργανωτικό επίπεδο, η ηλικία, ο στοχασμός, η θρησκευτικότητα, τα αλτρουιστικά κίνητρα και το αίσθημα εκτίμησης ενισχύουν τη σχέση μεταξύ εθελοντισμού, υγείας και ευεξίας. Επιπλέον, οι κοινωνικοί παράγοντες έχουν αλυσιδωτή θετική επίδραση σε άλλες πτυχές υγείας και ευημερίας, δρώντας προστατευτικά έναντι πιθανών αρνητικών αποτελεσμάτων.
Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί ο κίνδυνος εξουθένωσης που υφίσταται σε περιπτώσεις εθελοντικών δραστηριοτήτων με έντονο συναισθηματικό φορτίο. Πρόκειται για περιπτώσεις παρατεταμένης και έντονης ενσυναισθητικής απόκρισης, οι οποίες οδηγούν στη συναισθηματική εξάντληση και, τελικά, σε εξουθένωση. Όταν το άτομο φτάνει σε αυτό το τέλμα, η ικανότητά του να μπαίνει στη θέση του άλλου (οποιουδήποτε έμβιου οργανισμού) και να προσφέρει βοήθεια αρχίζει να μειώνεται σημαντικά, ενώ οι επιπτώσεις μπορεί να επεκταθούν και σε ψυχοσωματικό επίπεδο. Η επαρκής κοινωνική υποστήριξη και ένα υποστηρικτικό οργανωσιακό περιβάλλον μπορούν να μετριάσουν τις αρνητικές επιπτώσεις, μειώνοντας τον κίνδυνο εξουθένωσης.
Το Πανεπιστήμιο Λεμεσού αναγνωρίζει τη σημασία της κοινωνικής και οργανωσιακής υποστήριξης μέσα από το EmpaTRaIny, ένα ερευνητικό πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας της Κύπρου (ΙδΕΚ), προσεγγίζοντας την ενσυναίσθηση ως μια κοινωνική δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί και να αυτορρυθμιστεί. Το πρόγραμμα εστιάζει στην ανάπτυξη και εφαρμογή καινοτόμων ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων ενσυναισθητικής ρύθμισης, οι οποίες βασίζονται στη σύγχρονη νευροεπιστήμη, με στόχο τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων της παρατεταμένης και έντονης ενσυναίσθησης στη σωματική και ψυχική υγεία. Τα ευρήματά του αναμένεται να ενισχύσουν τις στρατηγικές αντιμετώπισης ψυχοσωματικών εκδηλώσεων και να συμβάλουν στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας.
Το EmpaTRaIny ανοίγει νέες ερευνητικές οδούς που στοχεύουν στη βελτίωση της συνολικής ποιότητας ζωής ατόμων με αυξημένο κίνδυνο ψυχικών και σωματικών δυσκολιών, μέσα από την ενδυνάμωση των αυτορρυθμιστικών τους ικανοτήτων. Αυτές αφορούν ικανότητες ρύθμισης του εαυτού από τον ίδιο τον εαυτό (ενεργητική ρύθμιση σκέψεων, συναισθημάτων, συμπεριφορών) για την αποτελεσματική ανταπόκριση σε έντονες ή απαιτητικές καταστάσεις. Παράλληλα, προάγει ένα όραμα κοινωνίας όπου η ενσυναίσθηση, καθώς και οι θετικές συμπεριφορές που απορρέουν από αυτήν, όπως είναι οι πράξεις προσφοράς και αλληλεγγύης, ωφελούν τόσο όσους προσφέρουν όσο και όσους δέχονται τη βοήθεια.
Αναστασία Μαρία Κεσόγλου, MSc
Βοηθός Έρευνας, Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό
Τμήμα Ψυχολογίας
Πανεπιστήμιο Λεμεσού, Κύπρος
Επικεφαλής ερευνήτρια του ερευνητικού προγράμματος ‘EmpaTRaIny: Empathy Training for Regulation of Inflammation in the Human Body’ που χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας Κύπρου είναι η Δρ. Κυριακή Μικελλίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια και Πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Λεμεσού.
Για να μάθετε περισσότερα σχετικά με το πρόγραμμα ή και να δηλώσετε συμμετοχή επισκεφθείτε την σελίδα Empatrainy
English (UK) 
Ελληνικά 
